Berthe Morisot
pionier van het impressionisme

 

Niemand vertegenwoordigt het impressionisme met meer talent en met meer autoriteit dan Berthe Morisot….. Deze woorden zijn geschreven in 1881 door kunstcriticus Gustave Geffroy. Hij hoorde tot de groep critici die zich vanaf het begin positief hebben uitgelaten over het impressionisme. Het is interessant om te zien hoe hij Morisot op waarde weet te schatten terwijl men vandaag de dag amper met haar werk bekend is. Dat ligt noch aan Geffroy, noch aan Morisot maar heeft alles te maken met de male gaze waarmee de canon van de kunstgeschiedenis, gecreëerd in het midden van de 19e eeuw, in latere tijden is aangevuld.

De biografie Berthe Morisot, pionier van het impressionisme van kunsthistorica Karin Haanappel zal een nieuw en helder licht laten schijnen over de gebeurtenissen in het leven van deze zeer getalenteerde vrouw waardoor zij haar rechtmatige positie in de kunstgeschiedenis (terug)krijgt. Tijdens het onderzoek voor de biografie Camille Claudel statuaire is Berthe Morisot zo vaak naar voren gekomen dat een eigen biografie niet langer kan uitblijven. In 2015 is de eerste opzet al gemaakt, maar het boek verschijnt pas na de herdrukken van Het Parijs van Isis & Herstory of Art en de biografie van Camille Claudel.

In 1934 schreef galeriehouder Eugène Blot in zijn boek Histoire d’une collection de tableaux modernes de volgende woorden: Camille Claudel était à Rodin ce que Berthe Morisot fut à Manet: le même grand art de vie, moins fort parce que moins brutal, plus féminin et plus tendre, mais étonnemment curieux, original et spirituel vivant. Rodin wordt tegenwoordig gezien als vader van de moderne beeldhouwkunst, Manet als vader van de moderne schilderkunst. Blot heeft gelijk, zonder de invloed van Claudel en Morisot hadden beide heren deze status niet kunnen bereiken. Le temps remettra tout en place. Eens zullen Claudel en Morisot genoemd worden met hun navolgers Rodin en Manet.

Er is geen twijfel over mogelijk, vrouwelijke kunstenaars zijn er altijd geweest! Toch zijn ze nog steeds niet standaard opgenomen in de canon van de kunstgeschiedenis. Dit heeft alles te maken met het moment waarop kunstgeschiedenis een wetenschappelijke discipline is geworden. Kunst is zo oud als de mensheid, kunstgeschiedenis als wetenschap dateert pas uit het midden van de negentiende eeuw. Het is de tijdgeest van de negentiende eeuw die ervoor gezorgd heeft dat vrouwelijke kunstenaars buiten beeld zijn geplaatst. De ideale vrouw in deze periode mag namelijk geen professie hebben. Als toegewijde echtgenote is zij de Koningin van het privé domein en beantwoordt zij aan de vier pijlers van de Cult of True Womanhood: vroom, kuis, huiselijk en onderdanig. Om vrouwen niet op verkeerde gedachten te brengen, wordt er heel bewust gekozen voor een His Story of Art.

Herhaling geeft bevestiging en leidt tot bestendiging.

Rond 1850 worden Grote meesters gedefinieerd als zijnde uitsluitend wit, westers en mannelijk. In een tijd dat er nog slavernij heerste en dekolonisatie nog moest plaatsvinden, ligt de verklaring van een visie die bepalend was voor West-Europa en de Verenigde Staten. Grote meesteressen werden gerelateerd aan vrouwen in het publieke domein. Dit waren per definitie publieke vrouwen, dames van lichte zeden die uitsluitend beschouwd werden als lustobject. Het is niet verwonderlijk dat in de tweede helft van de negentiende eeuw de beweging van de suffragettes opkomt en de eerste feministische golf zich aandient. Het recht op onderwijs als ook stem- en kiesrecht wordt in de twintigste eeuw in veel landen gerealiseerd.

In de jaren vijftig van de twintigste wordt er in lijn met de traditie een aanvulling gemaakt op canon van de kunstgeschiedenis. Wederom blijven vrouwen buiten beeld. Ook dit keer is de tijdgeest bepalend. Na twee wereldoorlogen is het tijd voor nieuwe aanwas, de vrouw als echtgenote, moeder en huisvrouw is wederom het ideaalbeeld. Het gevolg is de tweede feministische golf in de jaren zestig. Deze heeft veel stof doen opwaaien en heilige huisjes omver geworpen. Toch is het effect nog steeds geen volledige gelijkwaardigheid tussen man en vrouw.

Herhaling geeft bevestiging en leidt tot bestendiging.

De gecreëerde waarheid van ongelijkwaardigheid heeft ervoor gezorgd dat veel vrouwelijke kunstenaars in de vergetelheid zijn geraakt of in de schaduw van de zogenaamde grote meesters terecht zijn gekomen.

Mijn persoonlijke missie is een egalitaire kunstgeschiedenis uit te dragen. Een kunstgeschiedenis waar mannelijke kunstenaars op gelijkwaardige voet staan met vrouwelijke kunstenaars. Een kunstgeschiedenis die start met de vroegste kunstuitingen van de moderne mens in prehistorische tijden toen er nog balans was. Zolang wij deze kennis niet hebben, kan deze ook niet tot voorbeeld dienen. Met als gevolg dat we een gekleurd geschiedenisbeeld voorgeschoteld krijgen. Het is de hoogste tijd om het verleden in het juiste perspectief te beschouwen zodat we naar een toekomst in balans kunnen groeien!

© Kunsthistorica Karin Haanappel
www.haanappelart.com

8 maart 2018 is er een schitterende film in première gegaan over Berthe Morisot.

De documentaire ‘MORISOT – Moed, Storm en Liefde’ onderzoekt het intrigerende leven van Berthe Morisot en ontdekt dat zij een krachtige inspiratiebron is voor jonge vrouwen vandaag. In de film gaat regisseur Klaas Bense in Frankrijk op zoek naar de herkomst van een onbekend schilderij waarop mogelijk Berthe Morisot (1841-1895) afgebeeld staat. Aan de hand van zijn zoektocht schets hij een levendig en kleurrijk portret van het bewogen leven van de kunstenares.

Ook NPO1 heeft op 8 maart aandacht besteed aan Berthe Morisot, de onbekende grondlegger van het impressionismeklik hier om de special te lezen.

Citaat:  Alle kenners zijn het er over eens: Berthe was heel erg goed als schilder. “Het komt vanuit haar ziel”, aldus Haanappel en ook presentator Peter de Bie van Nieuwsweekend noemt de schilderijen ‘overdonderend mooi’. De documentaire van Klaas Bense geeft volgens Haanappel een goed beeld van het leven en de betekenis van Berthe Morisot, maar ze heeft moeite met de suggestie dat Berthe een verhouding had met Édouard Manet. “Daar zijn totaal geen bewijzen voor, dat zijn aannames die een eigen leven zijn gaan leiden.”

Klik op de foto om de podcast te luisteren!

Ja, ik meld me aan voor de nieuwsbrief
dit veld niet invullen s.v.p.